Baldachim Berniniego: czym jest i jak go zobaczyć

Baldachim Berniniego to ogromny baldachim z brązu, dzieło Giana Lorenza Berniniego, który przykrywa ołtarz papieski w Bazylice św. Piotra, dokładnie pod kopułą i nad grobem apostoła Piotra. Ma 28,5 metra wysokości, wspiera się na czterech skręconych kolumnach salomonowych i powstał w latach 1623–1634 na zamówienie papieża Urbana VIII. Żeby go zobaczyć, nie potrzeba biletu: stoi wewnątrz bazyliki, do której wstęp jest bezpłatny i która do 28 marca 2027 roku jest otwarta codziennie w godzinach 7:00–19:00.

Czym jest baldachim św. Piotra i gdzie się znajduje?

Baldachim, czyli cyborium, to zadaszenie wsparte na kolumnach, które przykrywa ołtarz. Baldachim św. Piotra stoi pośrodku transeptu Bazyliki św. Piotra, pod kopułą Michała Anioła. Przykrywa ołtarz główny, który z kolei znajduje się nad kryptą z grobem św. Piotra. Grób, ołtarz, baldachim i kopuła leżą więc na jednej pionowej osi.

Pomysł nie był nowy. Wcześniej w czasie Wielkiego Postu stawiano baldachimy tymczasowe, a w latach 10. XVII wieku Carlo Maderno zaprojektował już stały baldachim z kolumnami salomonowymi. W dawnej bazylice przed ołtarzem stało dwanaście kolumn salomonowych z greckiego marmuru; osiem z nich zachowało się w obecnej bazylice, nad posągami zwróconymi w stronę baldachimu, a dwie w Kaplicy Najświętszego Sakramentu.

Wkrótce po wyborze Urban VIII (papież w latach 1623–1644) powierzył to zadanie Berniniemu, który miał wtedy 25 lat. Była to praca całego warsztatu: pierwszym czeladnikiem był jego ojciec, Pietro Bernini, a Francesco Borromini współpracował od 1629 roku do końca, zanim obaj stali się wielkimi rywalami.

Jak wysoki jest baldachim Berniniego i z czego jest wykonany?

Informacja	Baldachim św. Piotra
Autor	Gian Lorenzo Bernini i jego warsztat
Zleceniodawca	Papież Urban VIII
Daty	1623–1634
Wysokość całkowita	28,5 m
Kolumny	Cztery salomonowe po 20 m
Materiał	Ciemny i złocony brąz; bazy z białego marmuru
Styl	Barok
Położenie	Transept Bazyliki św. Piotra, pod kopułą

Kolumny wykonano z części: bazy z białego marmuru, kapitele i trzon, który z kolei odlano w trzech segmentach. Mają skręcony trzon, zwany salomonowym, i kapitel kompozytowy, a pokrywają je liście laurowe, woluty i kiście winogron.

Nad kolumnami baldachim imituje tkaninę z lambrekinami, które wydają się poruszać na wietrze. Na belkowaniu stoją anioły dwukrotnie większe od człowieka oraz grupa dwóch cherubinów podtrzymujących tiarę papieską i klucze św. Piotra. Całość wieńczy kula z krzyżem.

Skąd wzięło się tyle brązu? Według Wikipedii przetopiono brązy z portyku Panteonu Agryppy, choć niektórzy autorzy twierdzą, że większość pochodziła z Wenecji. Stąd powiedzenie, które rozeszło się po Rzymie: Quod non fecerunt barbari, fecerunt Barberini, „czego nie zrobili barbarzyńcy, zrobili Barberini”, czyli ród papieża.

Co symbolizuje baldachim?

Baldachim wyznacza najważniejsze miejsce bazyliki: ołtarz nad grobem św. Piotra. Bez niego ołtarz zginąłby w ogromie świątyni. Nawiązuje też do dawnej tradycji chrześcijańskiej, by wznosić ołtarze nad grobami męczenników i pod baldachimem.

Bernini wypełnił go symbolami, które Wikipedia objaśnia tak:

• Kolumny salomonowe przypominają świątynię Salomona, bo w średniowieczu wierzono, że kolumny dawnej bazyliki pochodziły właśnie z niej.
• Kiście winogron symbolizują Eucharystię.
• Pszczoły i słońca to herb rodu Barberinich, rodziny papieża Urbana VIII, i pojawiają się wszędzie, także na bazach.
• Liście laurowe, którymi zastąpiono liście winorośli, mogą nawiązywać do talentu papieża jako poety piszącego po łacinie.
• Kula z krzyżem na szczycie przedstawia powszechność Kościoła.
• Pod baldachimem, nad ołtarzem, słońce Barberinich otacza gołębicę Ducha Świętego.

Ponieważ baldachim wymusił umieszczenie ołtarza głównego pośrodku transeptu, a nie w absydzie, Bernini wypełnił absydę innym swoim dziełem: Katedrą św. Piotra, zbudowaną w latach 1656–1665.

Wikipedia uważa go za najwybitniejsze dzieło Berniniego, a jego kolumny salomonowe, użyte po raz pierwszy od starożytności, zainspirowały niezliczone dzieła barokowe. W epoce neoklasycyzmu zaczęto go natomiast postrzegać jako symbol barokowego przepychu.

Jak zobaczyć baldachim Berniniego?

Wystarczy wejść do Bazyliki św. Piotra, gdzie wstęp jest bezpłatny, i przejść nawą główną do transeptu. Baldachim stoi pod kopułą, pośrodku transeptu. Najpierw przechodzi się kontrolę bezpieczeństwa przy prawej kolumnadzie placu św. Piotra.

Informacje praktyczne:

• Godziny otwarcia: od 26 października 2026 do 28 marca 2027 codziennie w godzinach 7:00–19:00.
• Środa: według organizatorów wycieczek bazylika jest w środę rano zamknięta z powodu audiencji generalnej papieża.
• Strój: zakryte ramiona oraz spodnie lub spódnice za kolano. Bez nakryć głowy.
• Brak szatni: lepiej mieć ze sobą niewiele rzeczy.

Na tej samej trasie znajduje się Pieta Michała Anioła, w pierwszej kaplicy po prawej, a pod posadzką Groty Watykańskie. Żeby zobaczyć baldachim z góry, warto wejść na kopułę Bazyliki św. Piotra: z windą kosztuje to 22 €, schodami 17 €, a cena obejmuje bazylikę. Organizatorzy wycieczek podkreślają widok na wnętrze bazyliki z góry.

Jeśli wolisz posłuchać objaśnień, zwiedzanie Bazyliki św. Piotra z kopułą i grotami to wycieczka z przewodnikiem od 33 USD, z oceną 4,8 na 5 w 6363 opiniach o tej wycieczce w GetYourGuide. Pozostałe opcje są w sekcji bilety do Muzeów Watykańskich.