Gwardia Szwajcarska: historia, mundur i gdzie ją zobaczyć

Gwardia Szwajcarska w Watykanie to formacja wojskowa, która chroni papieża i Państwo Watykańskie: utworzył ją Juliusz II 21 stycznia 1506 roku, a dziś to najmniejsza zawodowa armia świata, licząca 135 żołnierzy. Wszyscy są Szwajcarami, katolikami i mężczyznami. Jej barwny mundur, z morionem i halabardą, to jeden z najbardziej rozpoznawalnych widoków Watykanu. Zobaczysz ją przy wejściach do państwa podczas zwiedzania Watykanu.

Czym jest Gwardia Szwajcarska?

Papieska Gwardia Szwajcarska (po łacinie Custodes Helvetici, po włosku Guardia Svizzera) odpowiada za bezpieczeństwo papieża i Stolicy Apostolskiej. Jej ceremonialnym zwierzchnikiem jest papież jako suweren państwa. Ogólne bezpieczeństwo terytorium, porządek publiczny i ruch drogowy należą do innej formacji, Żandarmerii watykańskiej.

Według Wikipedii jej 135 członków dzieli się następująco:

Stopień	Liczba
Komendant (pułkownik)	1
Zastępca komendanta (podpułkownik)	1
Kapelan (podpułkownik)	1
Oficer w stopniu majora	1
Kapitanowie	2
Podoficerowie	23
Halabardnicy	104
Dobosze	2

Oficjalna strona państwa liczy 120 członków Gwardii wśród obywateli mieszkających w Watykanie. Jej koszary znajdują się naprzeciwko Pałacu Apostolskiego.

Gwardziści szkolą się z nowoczesną bronią, taką jak szwajcarski karabin SIG 550, a także z mieczem i halabardą. Przechodzą szkolenie z ochrony osobistej podobne do tego, które stosuje się przy ochronie szefów państw.

Dlaczego w Watykanie utworzono Papieską Gwardię Szwajcarską?

Bo papieże ufali szwajcarskim najemnikom już przed jej powstaniem. Sykstus IV zawarł sojusz z Konfederacją Szwajcarską i zbudował dla nich koszary w Rzymie. Innocenty VIII i Aleksander VI także korzystali z ich usług w wojnach włoskich pod koniec XV wieku.

W 1503 roku papieżem został Juliusz II. Poprosił szwajcarską szlachtę o ludzi do swojej ochrony i 21 stycznia 1506 roku utworzono kompanię liczącą 150 żołnierzy. Wybrał Szwajcarów ze względu na reputację, jaką zdobyli w wojnach burgundzkich. W tym samym 1506 roku Juliusz II wznowił budowę nowej Bazyliki św. Piotra.

Czym była rzeź Gwardii Szwajcarskiej?

Tak wspomina się bitwę z 6 maja 1527 roku, podczas złupienia Rzymu. Wojska cesarza Karola V, z około dziesięcioma tysiącami lancknechtów, pięcioma–sześcioma tysiącami żołnierzy hiszpańskich i grupą Włochów, pod dowództwem konetabla Karola de Bourbon, wkroczyły do miasta.

Gwardziści szwajcarscy walczyli przed Bazyliką św. Piotra i bili się dalej, cofając się aż do stopni ołtarza głównego. Ze 189 gwardzistów przeżyło 42. Tych 42 otoczyło papieża Klemensa VII i wyprowadziło go przez Passetto di Borgo, podwyższony korytarz prowadzący do Zamku Świętego Anioła. Ranny kapitan Kaspar Röist zmarł w swoim domu na oczach żony.

Co roku 6 maja, na pamiątkę tej bitwy, nowi halabardnicy składają przysięgę przed papieżem.

Wymagania, żeby zostać gwardzistą szwajcarskim

Wymaganie	Szczegóły
Obywatelstwo	Szwajcarskie
Wyznanie	Katolickie
Płeć i stan cywilny	Mężczyzna, kawaler
Wiek	Od 19 do 30 lat
Wzrost	Co najmniej 1,74 m
Wykształcenie	Zawodowe lub średnie
Służba wojskowa	Podstawowe szkolenie w armii szwajcarskiej i zaświadczenia o nienagannym zachowaniu

Gwardziści mogą się ożenić, jeśli przedłużą służbę o kolejne dwa lata i uzyskają zgodę kapelana. Wśród kobiet mieszkających w Watykanie są żony niektórych gwardzistów.

Mundur

Obecny mundur nie jest dziełem Michała Anioła, jak się często powtarza. Zaprojektował go komendant Jules Répond, który dowodził Gwardią w latach 1910–1921, wzorując się na freskach Rafaela.

• Kolory. Odpowiadają barwom rodu Della Rovere, rodziny Juliusza II, opartym na jego herbie. Czerwień dodał Leon X, nawiązując do herbu Medyceuszy.
• Morion. Hełm, czarny lub metalowy, przypomina ten, który nosili hiszpańscy żołnierze w XVI wieku. Ma czerwone lub białe pióro, zależnie od stopnia.
• Oficerowie. Ich karmazynowy mundur wzorowany jest na mundurze gwardzistów Imperium Hiszpańskiego z czasów Filipa II.
• Broń paradna. Halabarda i rapier. Na służbie gwardziści noszą także nowoczesną broń.
• Nogi. Nie noszą wysokich butów, tylko pończochy podwiązane pod kolanem złotą podwiązką.

Na sztandarze Gwardii u dołu widnieje herb Juliusza II, u góry herb panującego papieża, a pośrodku herb komendanta.

Jeśli chcesz zobaczyć Szwajcarów w służbie papieża namalowanych przez samego Rafaela, poszukaj Mszy w Bolsenie w Stancjach Rafaela: Juliusz II klęczy tam obok swoich szwajcarskich żołnierzy, w 1512 roku.

Gdzie zobaczyć Gwardię Szwajcarską w Watykanie?

• Przy wejściach do państwa. Do Watykanu prowadzi pięć wejść, których strzeżenie powierzono Gwardii Szwajcarskiej i Żandarmerii, według oficjalnej strony państwa.
• Wokół placu św. Piotra. Plac jest ogólnodostępny i pilnuje go włoska policja; wejść do pozostałej części państwa strzegą Gwardia Szwajcarska i Żandarmeria. Opisujemy to w przewodniku po placu św. Piotra.
• Podczas uroczystości z udziałem papieża. Gwardia chroni papieża, więc zobaczysz ją na ceremoniach i audiencjach. Bilety na audiencje generalne są zawsze bezpłatne.

Pamiętaj, że to żołnierze na służbie. Można ich fotografować z zewnątrz, ale nie warto próbować przechodzić przez wejścia, których strzegą: prowadzą do części państwa zamkniętych dla turystów.

Żeby umieścić Gwardię w historii kraju, zajrzyj do historii Watykanu i do danych o państwie w naszym przewodniku po Watykanie.